Pensioenen vallen aanmerkelijk lager uit dan gewenst als pensioenfondsen conservatiever beleggen dan hun deelnemers wensen, blijkt uit een ESB-Netspar onderzoek. 

De studie van vier onderzoekers, onder wie VU-hoogleraar Fieke van der Lecq, is gebaseerd op deelnemers bij vijf pensioenfondsen en werd onlangs gepubliceerd in economenblad ESB.

Volgens de auteurs neemt het belang van beleggen in lijn met de risicohouding van de deelnemers toe, omdat in het nieuwe contract de relatie tussen rendement en pensioenhoogte directer wordt. Dit is een gevolg van de voorgenomen afschaffing van buffers. 

De onderzoekers hebben vijf pensioenfondsen met in totaal 7000 deelnemers onder de loep genomen. Ze komen tot de slotsom dat deze fondsen minder risico’s nemen dan mogelijk is op grond van de risicovoorkeur van de deelnemers. ‘Dit zorgt voor een collectief welvaartsverlies van circa 13% minder pensioen’, aldus de auteurs. 

De toezichthouder verwacht dat pensioenfondsen regelmatig onderzoeken wat de risicohouding van de deelnemers is. Ze moeten die houding laten meewegen in hun beleggingsbeleid. Pensioenfondsen peilen op verschillende manieren die risicobereidheid. Soms met hypothetische vragen over een regeling met kans op een hoger pensioen. Andere fondsen stellen meer kwantitatieve vragen om te achterhalen hoeveel beleggingsrisico hun deelnemers willen lopen. Uit de antwoorden op dit soort vragen leidt het fonds een gemiddelde risicohouding af.

Welvaartsverlies

Volgens de onderzoekers beleggen de vijf onderzochte fondsen conservatiever dan je zou verwachten op grond van de risicohouding van de deelnemers. ‘Hierdoor wordt aanzienlijk minder welvaart gecreëerd dan in het collectieve optimum’, aldus de auteurs. ‘Omdat de AOW voor veel deelnemers een relatief hoge ondergrens stelt, is in het beleggingsbeleid voor het aanvullende pensioen meer risico gewenst.’ Het welvaartsverlies kan oplopen tot 13%.

‘Ons onderzoek is relevant voor fondsen die zelf de mate van risico in hun portefeuille kunnen kiezen’, laat Fieke van der Lecq namens de onderzoekers weten. Veel fondsen kunnen dat niet omdat hun dekkingsgraad te laag is. Van der Lecq wijst ook op individuele dc-regelingen. ‘Bij die regelingen kunnen de deelnemers zelf het risicoprofiel kiezen dat het beste bij ze past.’

DNB constateerde vorige week dat pensioenfondsen en ppi’s met een premieregeling meestal niet voldoen aan de wettelijke eisen voor het bepalen van de risicohouding onder deelnemers.

Volgens de onderzoekers is de waarde van onderzoek van de risicohouding het grootst voor fondsen met veel oudere deelnemers, een divers deelnemersbestand en deelnemers met een hoog inkomen. Van der Lecq verwacht dat fondsen meer rekening gaan houden met de risicobereidheid van de deelnemers. ‘Een van de onderzochte fondsen is offensiever gaan beleggen op grond van de uitkomsten van het risico-onderzoek.’

Het onderzoek is behalve door Van der Lecq verricht door Gosse Alserda (voormalig promovendus aan de EUR), Benedict Dellaert (hoogleraar aan de EUR) en Laurens Swinkels (universitair docent aan de EUR en onderzoeker bij Robeco).