BpfBouw zet de komende jaren in op internationaal vastgoed en veel meer passief beleggen bij aandelen. Dat past volgens het fonds goed bij het nieuwe pensioencontract, waarin vermogensbehoud cruciaal is.
 

Hoewel de details van het nieuwe contract nog onduidelijk zijn, is voor bestuurslid Erik Hulshof één implicatie voor de beleggingen nu al duidelijk. ‘Vermogensbescherming wordt veel belangrijker. Klappen op de financiële markten zijn nu nog op te vangen in een buffer, zodat de uitkeringen en aanspraken niet veranderen. In het nieuwe stelsel komen schokken directer terug in het vermogen van deelnemers. Dat vermogen bepaalt de uitkering en moet daarom worden beschermd.’

Hulshof meent dat een breed gespreide portefeuille grote schommelingen in pensioenuitkeringen kan voorkomen. Daarin is idealiter veel ruimte voor beleggingen die vaste kasstromen opleveren en waar herwaarderingen geleidelijk plaatsvinden, zoals bij vastgoed. ‘Een flinke stijging of daling van de rente of aandelen zoals dit jaar hebben we niet in de hand, maar we kunnen ons vermogen stutten door daar beleggingen tegenover te zetten die stabiele inkomsten opleveren.’


In deze serie publiceert Pensioen Pro interviews met cio’s/bestuurders van pensioenfondsen over het beleggingsbeleid. Eerder verschenen beleggingsprofielen van Rabobank Pensioenfonds, Tandartsen Pensioenfonds, Pensioenfonds Werk en (re)Integratie, KLM-cabinepersoneel en ABN Amro Pensioenfonds.


BpfBouw, dat bijna €70 mrd beheert, bouwt zijn beleggingen in vastgoed de komende jaren verder uit. De huidige blootstelling van 16% stijgt naar 19% eind 2023. Concreet gaat het om een groei met €1,9 mld. De toename wordt vooral bereikt met de koop van internationaal vastgoed. ‘De afgelopen jaren hebben we veel geïnvesteerd in nieuwe woningen in Nederland. Om het concentratierisico te beperken zoeken we nu in Europa, Azië en de VS.’ In Nederland investeert BpfBouw alleen nog extra in zorgvastgoed voor bijvoorbeeld ouderen en jongeren met een pgb.

Nederlandse pensioenfondsen beleggen 8,6% van hun beleggingen in vastgoed. Toch vindt Hulshof niet dat zijn fonds met 19% een te groot risico neemt. ‘Juist omdat we de beleggingen verdelen over type vastgoed en regio’s. Ook levert vastgoed stabiele kasstromen op voor de langere termijn en vinden herwaarderingen geleidelijk plaats. We hebben vragen van DNB over de risico’s ook altijd goed kunnen beantwoorden.’ Het bestuurslid meent dat de deelnemers de beleggingen in vastgoed waarderen. ‘Zeker tijdens de krediet- en eurocrisis, toen we bleven investeren.’


Vastgoed en corona

‘Eigenlijk blijft ons vastgoed het verrassend goed doen tijdens de coronacrisis’, stelt Hulshof. ‘Ik maak mij bij winkels wel zorgen, maar de huren zijn over het algemeen goed doorbetaald. Waar nodig zijn er betalingsafspraken gemaakt. Er zijn nog weinig faillissementen. ‘

Hij vervolgt: ‘Wij beleggen vooral op de betere locaties. Dan lever je mogelijk wat in op verwacht rendement, maar het biedt in tijden van crisis wel meer stabiliteit. Daar komt bij dat logistiek en woningen nog steeds goede rendementen behalen. Wel is het zo dat herwaarderingen altijd met vertraging in de rendementen lopen. Dus wellicht volgt daar nog een afwaardering bij winkels.’

Over de eerste negen maanden van 2020 behaalde bpfBouw op vastgoed 0,3% rendement. Daarin zit ook het rendement op beursgenoteerd vastgoed verwerkt. Zo’n 25% van de internationale vastgoedportefeuille bestaat daaruit, om snel en flexibel in te kunnen spelen op interessante trends als logistiek vastgoed. ‘Voordat je directe beleggingen hebt opgebouwd ben je zo twee tot drie jaar verder’, zegt Hulshof, die eerder voor MN, Robeco en Kempen werkte.


Ook binnen de aandelenportefeuille wordt de komende jaren gezocht naar verbreding. Bijna 100% van deze portefeuille wordt actief beheerd, waarbij sommige strategieën beperkt afwijken van de benchmark (semi-actief). ‘Het plan is duidelijker te kiezen voor echt passief beleggen en te kiezen voor die actieve strategieën die echt meerwaarde toevoegen. Naar verwachting zal rond de 30% in aandelen ontwikkelde landen passief belegd worden en voor aandelen opkomende landen houden wij vast aan actieve strategieën.’

Meer passief beleggen moet ook voorzien in de behoefte van het fonds aan meer liquiditeit. ‘Passieve strategieën spelen hierop in, omdat je zo snel geld kunt belegen en weer vrijmaken. Liquiditeit is belangrijker geworden door strengere eisen aan onderpand, onder andere door central clearing, en omdat wij per saldo een uitkerend fonds zijn.’

Oorzaken relatief hoge dekkingsgraad

Voor een uitkerend fonds heeft bpfBouw met 64% van de portefeuille een behoorlijk grote strategische allocatie naar aandelen, vastgoed, hoogrentende en alternatieve beleggingen als private equity en hedgefondsen. Het fonds heeft daarvan geprofiteerd met een gemiddeld rendement van 7,6% over de periode 2015-2019. ‘Vastgoed heeft het opvallend goed gedaan, zelfs beter dan aandelen.’

Samen met de relatief stevige renteafdekking van nu 45% heeft dit er volgens Hulshof voor gezorgd dat BpfBouw met een actuele dekkingsgraad van 107,1% een betere uitgangspositie heeft dan de andere vier grote bedrijfstakfondsen. ‘Onze keuzes voor een stevige renteafdekking in combinatie met een aanzienlijke allocatie naar zakelijke waarden hebben hun waarde bewezen.’ErikHulshof BpfBouw

Die keuzes liggen in elkaars verlengde, meent het bestuurslid, tevens voorzitter van de beleggingscommissie. ‘Door de renteafdekking ontstaat ruimte om wat risicovoller te beleggen en meer rendement te behalen. Dat is belangrijk voor een waardevast pensioen van onze deelnemers. Gelukkig hebben we de afgelopen drie jaar ook wat indexatie kunnen toekennen.’ Toch bedraagt de totale indexatieachterstand bij bpfBouw nog altijd 10,7%.

Bij de renteafdekking, beheerd door APG, is het motto ook spreiding. De ldi-strategie bestaat uit onder andere staatspapier van eurolanden, Amerikaans staatspapier en veilige bedrijfsobligaties. ‘Als groot fonds is het lastig om allocaties snel op- of af te bouwen als je alleen maar in AAA-obligaties uit de eurozone belegt. Toch blijft waardebehoud onze belangrijkste insteek met de ldi-strategie en niet het maken van rendement. Als de risico’s te groot worden, stappen wij pro-actief uit het schuldpapier.’

Governance, kosten en duurzaam beleggen

Het bestuur van BpfBouw heeft het afgelopen jaar veel tijd besteed aan het verbeteren van de governance tussen het fonds en 100%-dochter Bouwinvest (dat de vastgoedportefeuille beheert) en APG (verantwoordelijk voor de overige beleggingen). ‘Hierin heeft de toezichthouder ook een stimulerende rol gespeeld, vanuit het besef dat tegenkracht kunnen bieden aan uitvoerders cruciaal is om onze doelstellingen te kunnen behalen. We hebben duidelijker omschreven wat APG en Bouwinvest wel en niet mogen en wat we van hen verwachten. Zo kunnen we ze beter aansturen.’


Perikelen Bouwinvest

Bij 100%-dochter Bouwinvest was de afgelopen twee jaar veel te doen over de raad van commissarissen die opstapte en het ontbreken van een goede risicoanalyse voorafgaand aan de opening van een nieuw kantoor in Sidney. Hulshof zegt deze ontwikkelingen vooral vanuit bpfBouws rol als opdrachtgever van Bouwinvest te beoordelen.

‘Wij kijken naar de kosten, het beheer, de performance, het risicomanagement en de kwaliteit van beleggingsteams. Daar hebben wij alle vertrouwen in. Het is niet voor niets dat Bouwinvest onze beleggingen in vastgoed mag uitbreiden. Bouwinvest is een zelfstandige organisatie die zijn governance zelf moet inrichten. Dat ligt bij hen. Wij zijn een aandeelhouder op afstand.’


Ook het verminderen van vermogensbeheerkosten was een belangrijk aandachtspunt. BpfBouw belegt 28% van zijn vermogen in dure beleggingen als vastgoed, private equity en hedgefondsen. ‘Bij hedgefondsen zijn de kosten de afgelopen vijf jaar met circa 20% gedaald, doordat APG stevig heeft onderhandeld met managers. Bij private equity zijn de kosten ongeveer 10% verminderd, omdat we niet meer via fund-of-funds beleggen. Dat scheelt een tussenlaag aan duurbetaalde managers.’

Het pensioenfonds heeft in zijn beleid voor maatschappelijk verantwoord beleggen een aantal speerpunten geformuleerd: veilige arbeidsomstandigheden, zorgvastgoed, duurzame leefomgeving en bijdragen aan de energietransitie. Die zijn gekoppeld aan de sdg’s van de Verenigde Naties, maar nog belangrijker vindt Hulshof het om concrete doelen te formuleren.

Voor eind 2020 wil het fonds dat 55% van de Nederlandse vastgoedbeleggingen beschikt over een A-label, op de daken van deze gebouwen voor 9,5 megawattpiek aan zonnepanelen ligt en 70% van de aankopen een bijna energieneutraal gebouw is. De CO2-voetafdruk moet 25% zijn gedaald ten opzichte van 2015. De doelstellingen voor zonnepanelen en CO2-reductie werden al in 2019 behaald. Over de andere doelstellingen zal het fonds rapprteren in zijn jaarverslag verantwoord beleggen. BpfBouw werkt aan een nieuw, aangescherpt mvb-beleid voor 2021 en verder.

 

BpfBouw in cijfers (per 30-10-2020)

Belegd vermogen €69,6 mrd

 

Beleggingsmix op hoofdlijnen

 

Beleggingsmix gedetailleerd

Uitbesteding

Vastgoed: Bouwinvest (beheert €11,4 mrd)

Overige beleggingen/fiduciair beheer/Ldi: APG (beheert €58,5 mrd)

Aantal externe vermogensbeheerders: circa 350 (waarbij zo’n 200 vintage years van private equity-managers worden gezien als aparte asset managers)

 

Discretionair/beleggingsfondsen

Discretionair: vastgoed internationaal, credits (deels mandaat/deels fonds), staatsobligaties (deels mandaat/deels fonds)

Beleggingsfondsen: vastgoed Nederland, aandelen, private equity, hedgefondsen, grondstoffen, infrastructuur

 

Rendement

Tm 30/10/2020: 3,6%

2019: 17,9%

 

Vermogensbeheerkosten (schatting op basis 2020 Q2 cijfers)

Inclusief transactiekosten: 0,51% (2019: 0,70%)

Exclusief transactiekosten: 0,39% (2019: 0,57%)