Besturen van ondernemingspensioenfondsen met veel ouderen beleggen conservatiever dan besturen waarin ook jongeren zitten, aldus onderzoek van de Universiteit Maastricht. Dat kan in het nadeel werken van deelnemers.
 

In het onderzoek, waarover wordt gepubliceerd in VBA Journaal, werden 437 Nederlandse defined-benefitpensioenfondsen onder de loep genomen in de periode 2007 tot en met 2016. Daarvan was 74% een ondernemingsfonds, 22% een bedrijfstakpensioenfonds en 4% een beroepspensioenfonds. Ze belegden gemiddeld 30% in aandelen, 60% in vastrentende waarden en 10% in alternatieve beleggingen. De rentehedge was gemiddeld 25%.

De onderzoekers bekeken in hoeverre leeftijd van invloed is op het percentage aandelen in de strategische beleggingsmix. Ze corrigeerden de uitkomsten voor zaken als de gemiddelde leeftijd van het deelnemersbestand, renteafdekking en dekkingsgraad. De gemiddelde leeftijd van een bestuur was 53 jaar. Van de bestuursleden was 9% jonger dan 40 jaar en 19% jonger dan 46 jaar.

Het blijkt dat hoe ouder een bestuur, hoe minder het pensioenfonds in aandelen belegt. Als de gemiddelde leeftijd van 53 jaar met 5,67 jaar stijgt (één standaarddeviatie), dan dit leidt tot 1,44%-punt minder aandelenbeleggingen. Een pensioenfonds dat tenminste één bestuurslid jonger dan 46 jaar in zijn gelederen heeft, belegt gemiddeld 0,74%-punt meer in aandelen.

Rob Bauer, een van de vier onderzoekers, zegt in een toelichting dat deze verschillen op het eerste gezicht misschien klein lijken. ‘Maar dat er überhaupt al een effect is, is opvallend.’

Volgens de onderzoeker is het effect vooral zichtbaar bij ondernemingspensioenfondsen en niet bij bedrijfstak- en beroepsfondsen. Bauer: ‘Dat zou kunnen komen, omdat bestuurders bij een opf vaak ook deelnemer zijn daardoor een prikkel hebben hun eigen beleggingsvoorkeuren mee laten wegen in het beleid van het fonds. Tussen opf’en onderling maakt het behoorlijk uit of het bestuur een veertig-minner heeft. Is dat het geval, dan belegt het fonds gemiddeld 3%-punt meer in aandelen.’

Risicoaversie

De onderzoekers denken dat risicoaversie van oudere bestuurders een mogelijke verklaring is voor de neiging om minder in aandelen te beleggen dan jongere bestuurders. ‘Dit leidt ertoe dat Nederlandse opf’en minder in aandelen beleggen dan je op basis van hun deelnemersbestand zou mogen verwachten’, zegt Bauer.

Hij onderbouwt dit door een standaard-lifecycle voor een actieve deelnemer tegenover de strategische aandelenallocatie van Nederlandse pensioenfondsen te zetten. In beide gevallen loopt het percentage aandelen in de mix af naarmate de werknemer ouder wordt. Alleen ligt dat percentage zo’n 7%-punt lager bij Nederlandse fondsen, als daar veel ouderen in zitten (zie grafiek). De gemiddelde leeftijd van actieve deelnemers (45 jaar) ligt lager dan van het gemiddelde bestuur.  

oudere bestuurder

Bestuurskenmerken zouden volgens Bauer geen rol mogen spelen bij de beleggingen van een pensioenfonds. ‘Het gevaar is dat een bestuur een beleggingsbeleid voert dat niet past bij risicohouding van deelnemers. Die risicohouding wordt wel gemeten en vastgelegd, maar wordt in de praktijk blijkbaar niet altijd gevolgd met de beleggingen.’ Volgens Bauer beseffen veel bestuurders niet dat hun leeftijd de strategische beleggingsmix van het fonds beïnvloedt.  

Het valt Bauer ook op dat als er meer werkgeversvertegenwoordigers in het opf-bestuur zitten, er meer in aandelen wordt belegd. Dat laatste is niet louter positief, meent hij. ‘De keuze om veel in aandelen te beleggen kan ook zijn gebaseerd op een free lunch voor het bedrijf. Pakt de keuze goed uit, dan stijgt de dekkingsgraad, waardoor premies kunnen dalen. Gaat het fout, dan hebben werknemers en gepensioneerden daar last van, in de vorm van kortingen.’

Vrouwen

De resultaten suggereren dat ook pensioenbesturen waarin een vrouw zit minder risicovol beleggen dan besturen met alleen mannen. Deze conclusie is minder hard volgens de onderzoekers, omdat in de studieperiode (2007 tot en met 2016) 40% van de fondsenbesturen alleen bestond uit mannen. Gemiddeld genomen was 11% van de bestuurders een vrouw.

‘Om deze relatie aan te tonen, zouden we het onderzoek ook over de periode 2017 tot en met 2020 moeten uitvoeren. Er zitten inmiddels meer vrouwen in pensioenbesturen dan vier jaar geleden.’

Naast Rob Bauer (hoogleraar Finance) werkten ook Rien Bogman (senior consultant KPMG), Matteo Bonetti (promovendus en junior risicomanager DNB) en Dirk Broeders (hoogleraar Finance en senior risicomanager DNB) mee aan dit onderzoek.